Ngai thờ và ý nghĩa trong thờ cúng

Ngai thờ hay còn gọi là ỷ thờ có hình dáng như chiếc ghế. Ngai thờ tượng trưng cho chiếc ghế cao nhất để tổ tiên, ông bà có thể quan sát, chứng giám và phù hộ cho toàn bộ con cháu trong gia đình, dòng tộc.

Với quan niệm trần sao âm vậy, người chết khi mất đi rồi cũng cần một vị trí để ngự, dõi theo con cháu để phù hộ độ trì dù ở thế giới bên kia. Nên trong mỗi gia đình, dòng họ đều có một không gian riêng để thờ cúng tổ tiên, ông bà, cha mẹ với các phụ kiện thờ cúng, trong đó, ngai thờ được coi là vật thờ linh thiêng chứng giám cho lòng thành của bao thế hệ trong dòng tộc.

Ngai thờ thường được coi là nơi an vị các Thánh thần ở Đình Đền, Miếu Mạo. Còn trong dòng họ thì là nơi ngự của Thùy Tổ đại tôn, với các nhà thờ Chi, Phái hay Cành, Nhánh thì thờ cụ tổ hay tiên tổ xa xưa cội nguồn của gia tộc dòng họ và gia đình. Bên trong ngai thờ gia tiên có thể đặt bài vị lưu giữ sự hiện diện, có mặt của người đã khuất trong gia đình.


Ngai thờ gỗ sơn son thếp vàng là một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh trong tổng giá trị của di tích quốc gia miếu Hai Thôn. Được tồn tại đến ngày nay với lớp sơn son thếp vàng tương đối nguyên vẹn và các kỹ thuật chạm trổ, đề tài trang trí trên ngai đã khẳng định vào thời Lê các làng nghề thủ công truyền thống như sơn thếp, điêu khắc đã phát triển rực rỡ và trường tồn trong suốt chiều dài lịch sử của các triều đại phong kiến Việt Nam từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX.

Ngai thờ gỗ sơn son thếp vàng đã tôn vinh thêm giá trị to lớn của một di sản quý hiếm, phản ánh lịch sử dựng nước và giữ nước của khu vực đồng bằng châu thổ sông Hồng từ thời Lý trở về sau này, gắn với truyền thuyết của một vị vua nổi tiếng Lý Nam Đế và hoàng hậu Đỗ Thị Khương trong thời kỳ chống quân Lương và xây dựng nền độc lập tự chủ của nước nhà.

Giá trị về văn hóa của ngai thờ còn được thể hiện bằng hình thức thờ ngai. Theo các nhà nghiên cứu, hiện vật thờ trong các di tích thời Lý, Trần, Lê, Mạc chủ yếu là thờ tượng hoặc tượng ngồi trên ngai. Việc thờ ngai và bài vị chỉ xuất hiện nhiều ở thời Nguyễn. Hình thức thờ ngai ở thời Lê Trung Hưng là sự mở đầu cho những ngai thờ mà đến triều Nguyễn đã trở thành một hiện tượng, được minh chứng qua những ngai thờ các vua và chúa Nguyễn hiện còn trong các di đền miếu ở cố đô Huế.

Với những giá trị tiêu biểu nêu trên, Ngai thờ gỗ sơn son thếp vàng hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Thái Bình đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là bảo vật quốc gia (đợt 8, đợt xét duyệt năm 2019)./.

Tác giả: Đỗ Quốc Tuấn


Lối bày bàn thờ cổ truyền:
Bàn ngoài là nhang án, bày ngũ sự đỉnh hạc, chân nến, hoa, bát hương .Bàn giữa là thực án thấp hơn, vuông hơn bày mâm đồ cúng, hoa quả, khay đài đựng rượu, đài đựng nước và trầu cau.
Bàn trong cùng là ngự án bày ngai thờ.


Tác giả: Đặng Công


Bảo vật quốc gia
Ngai thờ gỗ sơn son thếp vàng (Niên đại: Thế kỷ XVII; hiện lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình).


Đệ nhất ngai thờ Sơn thiếp Việt Nam bảo tàng Thái Bình khoảng Thế kỷ 17


Ngai thờ tại Đậu Muội ( nơi thờ vua Hùng Vương thứ 18 ).

Thông thường ngai thờ xưa thường dùng ở những nơi Đền Đình… thờ những vị công thần, có công với dân với nước. Ngày nay trong mỗi dòng họ các vị tiên tổ lâu đời đã đều hiển linh hiển thành nên cũng dần dần được sử dụng Ngai thờ và để trên ngai là bài vị của tổ tiên nhưng sẽ chủ yếu dùng ở nhà thờ họ hoặc nhà con trưởng mới thờ ngai,
Còn nhà con thứ sẽ thờ Giá gương, coi như là thờ vọng.

Jan Nguyen