Khám thờ và ý nghĩa của Khám thờ

Khám thờ là vật phẩm thường dùng ở các nơi như Đình, Chùa, Miếu, Đền, nhà thờ Tổ… Hiểu nôm na khám thờ giống như chiếc hộp nhỏ có cửa đóng mở, phía bên trong đặt linh vị. Nếu dùng khám thờ cho nhà thờ họ thì bên trong sẽ là linh vị tổ tiên (hay còn gọi là bài vị, long vị).


Ỏ chính giữa khám thờ có 2 chữ “Thần Chủ”, có thể hiểu đây chính là thờ từ 4 đời trở lên bao gồm: Cao, Tặng, Tổ, Khảo.
Xưa khi lập bàn thờ gia tiên, gia chủ thường trang hoàng, sắm sửa mọi thứ đầy đủ rồi viết lên hai chữ “Thần Chủ”. Tuy nhiên chữ “Chủ” lại bị thiếu mất một dấu chấm, sau đó họ mời một vị quan có uy tín đến dùng son điền để thêm lên nét chấm thì chữ “Chủ” mới đủ nét, lễ này được gọi là “khai hoa điểm nhãn”.

Việc bài trí khám thờ trên bàn thờ gia tiên tại nhà thờ họ giúp cho việc phân bổ chi nhánh cách thờ tù trong dòng họ được uy nghi lề lối, ngoài việc chỉn chu trong lối thờ tự cũng là cách tỏ bầy tấm lòng của con cháu với tiên tổ để viết tiếp truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc.

Jan Nguyen 


Khám thờ gia tiên là đồ vật được sử dụng trong thờ cúng của người Việt, khám thờ có cửa mở ra đóng lại hoặc có ô cửa nhưng không có cánh, bên trong có đặt các linh vị của tổ tiên. Ngay chính giữa của khám thờ có ghi chữ “Thần 神 Chủ 主” tức là thờ từ bốn đời trở lên bao gồm: Cao (Kị), Tằng (Cụ), Tổ (Ông) và Khảo (Bố); hoặc ghi chữ “Tôn 尊 Sở 所 Kính 敬” có nghĩa là nơi tôn kính. Bài trí khám thờ trong không gian thờ gia tiên mang ý nghĩa bày tỏ lòng tôn kính, biết ơn công lao của ông cha. Đồng thời cũng thể hiện được sự kính trọng đối với ông bà tổ tiên. Việc chọn lựa khám thờ cần phải lưu ý nhiều yếu tố và đặc biệt là những yếu tố về màu sắc, độ bền cũng như sự hài hòa với các đồ cúng khác để có thể đem đến một không gian cân đối, linh thiêng.

Khám thờ của gia đình ông Phạm Hồng Ngọc ( địa chỉ số 18B Lý Thái Tổ, Hoàn Kiếm, Hà Nội) hiến tặng cho Bảo tàng Hà Nội năm 2020 có niên đại cuối thời Nguyễn. Trải qua hơn 4 đời sử dụng với thời gian hơn một thế kỷ chiếc khám thờ vẫn còn nguyên vẹn.

Khám thờ làm bằng gỗ Mít, có kích thước: cao: 125cm, rộng: 61cm, dài: 120cm; gồm có 3 phần: Trán – Thân – Đế. Trán được thếp vàng, chạm kiểu thông phong hình Long Phượng chầu, vân mây cách điệu. Rồng có đầu to, thân dài uốn lượn tạo thế uy nghiêm, hùng dũng; Phượng được chạm khắc uyển chuyển nhẹ nhàng kết hợp với Rồng tạo thành một khối tổng thể cân đối hoàn chỉnh. Toàn bộ phần trán được làm rời, gắn kết với phần thân bằng chốt mộng và đinh vít.

Phần thân được thiết kế như một ngôi nhà nhỏ có cửa, bên trong là khoảng không gian trống, xung quanh được đóng đỗ kín để trơn không trang trí. Phía trước được tạo tác, trang trí hai bên cửa đối xứng nhau. Cửa võng (vòm cửa) được trang trí bằng cành nho, chùm quả nho tạo hoa văn cách điệu, mềm mại theo lối “Trướng rủ màn che”, tạo nên sự linh thiêng và uy nghi. Phía dưới vòm cửa có bậc cấp trang trí dải hoa văn kim tiền. Phía trên vòm cửa trang trí các ô hoa chanh, hổ phù và 3 chữ Hán “Tôn 尊 Sở 所 Kính 敬” tạc theo nối Triện văn. Hai bên cửa được thiết kế dạng cuốn thư chạm nổi hình hoa sen, hoa cúc, hoa mai cách điệu hình Rồng, hoa lá cách điệu hình Phượng. Các phần trang trí được tạo viền chia ô cân đối, hài hòa. Ngoài cùng hai bên là hai cột trụ có đế giật tam cấp, thân tròn hình bút nghiên, trang trí hình hoa mai cách điệu rồng, đầu bút lông được trang trí hình bông hoa sen. Toàn bộ phần thân khám được sơn son, thếp vàng uy nghiêm, lộng lẫy.

Phần đế hình vuông, có 4 chân, trang trí hoa văn 3 mặt, mặt sau để trơn. Mặt trước trang trí hình hoa cúc cách điệu Hổ Phù ngậm chữ Thọ. Với ý nghĩa uống được thuốc trường sinh bất tử nên Hổ Phù trong nghệ thuật Việt đã thêm chữ Thọ đang bị nuốt nửa chừng. Hình tượng Hổ Phù được chạm nổi, hằn khối biểu hiện sự hung dữ và sức mạnh. Trong văn hóa thờ cúng người Việt thì Hổ Phù tượng trưng cho sự lo đủ, bền vững, sự linh thiêng, xua đuổi tà ma, chống lại ám khí, điều hòa long mạch, bảo vệ chủ nhân. Hai mặt hai bên trang trí dải hoa văn cách điệu. Bốn chân khám được chạm thúc nổi đầu Hổ Phù. Toàn bộ phần đế của khám thờ cũng được sơn son, thếp vàng.

Khám thờ của gia đình ông Phạm Hồng Ngọc hiến tặng cho Bảo tàng Hà Nội mang đặc trưng phong cách nghệ thuật thời Nguyễn, được chế tác công phu, có tính mĩ thuật cao, góp phần giới thiệu về đời sống tâm linh của người Việt thời kỳ đầu thế kỷ XX.

Tác giả bài, ảnh: Bá Ánh



Trong không gian thờ cúng Đình, Chùa, Đền, Nhà thờ họ … lộng lẫy nhất là những khám thờ sơn son thiếp vàng trong khám thờ thường có ngai thờ, bài vị, tượng thờ… Hãy cùng nhìn ngắm những khám thờ đẹp của Việt nam và Miến điện.
Ảnh : Hiếu Trần

Khám thờ phong cách nghệ thuật thời Lê Trung Hưng tại di tích đền Quát (nơi thờ danh tướng Yết Kiêu).
Có lẽ đây là kiệt tác hiếm có trong vùng văn hóa xứ Đông.
Tác Giả: Đặng Công.

Tượng cổ trong đền Bà Kiệu, khám thờ cổ xưa thời Nguyễn, phía đằng sau tượng mẫu vẽ hình tượng một chiếc võng.

Một khám thờ của người Hoa tại phố cổ Hà Nội.


Khám thờ, ngai, TK 18,19

Khám thờ tư gia xứ Đoài .

Khám thờ cuối TK 18

Khám thờ với chữ Phúc, cầu mong sự yên ấm, hài hoà.Có nhiều ý kiến cho đây là “Nhà toà” thuộc tín ngưỡng Ki tô giáo.

Một Khám Thờ Gia Tiên – bên trong Đặt Thần Chủ( ghi Tên Hiệu người mất và ngày tháng năm ).


Khám thờ gỗ chạm, sơn thếp vàng thời Nguyễn (Việt Nam) Thế kỷ 19Bảo tàng Lịch sử TP.Hồ Chí Minh

Sưi tầm