Lối bày ban thờ của người Việt xưa

Tập tục thờ cúng của người Việt Nam xưa nay khá tinh tế và mang đậm nét văn hoá của người Việt với tâm thế UỐNG NƯỚC NHỚ NGUỒN.

Lối bày bàn thờ cổ truyền:
Bàn ngoài là nhang án, bày ngũ sự đỉnh hạc, chân nến, hoa, bát hương .
Bàn giữa là thực án thấp hơn, vuông hơn bày mâm đồ cúng, hoa quả, khay đài đựng rượu, đài đựng nước và trầu cau.
Bàn trong cùng là ngự án bày ngai thờ. Đặng Công

Bàn thờ ô xa
Bàn thờ ô xa là một loại bàn thờ được phân tách các ô rõ ràng,trong mỗi ô được trang trí các họa tiết lộng lẫy, tinh xảo. Trong các mẫu bàn thờ thì bàn thờ ô xa được trang trí kỳ công bậc nhất, chạm khắc tỷ mỷ. Và thường được sử dụng chất liệu sơn son thếp vàng, thếp bạc để làm nổi bật chi tiết trong đó.Thông thường những họa tiết ở trong từng ô đó là bộ tứ linh, tứ quý, tam đa,… Tất cả những công đoạn để hoàn thành một chiếc bàn thờ ô xa đều phải làm thủ công. Bởi chỉ cần chạm tay nhẹ vào thôi cũng có thể làm một vài chi tiết nhỏ gãy. Vì vậy, bàn thờ ô xa bao giờ cũng đẹp tinh tế và có giá trị về nhiều mặt hơn so với các loại bàn thờ khác.Bàn thờ ô xa được chế tác từ nhiều loại gỗ khác nhau trong đó phổ biến nhất là gỗ mít, gỗ hương, gỗ gụ,…

Hỏi tất cả người Việt trong và ngoài nước không ai là không xúc động khi nhìn vào không gian thờ cúng truyền thống như thế này !
Trong đó có tranh dân gian, có bàn thờ Sơn son thiếp vàng, có chiếu hoa, có mâm cỗ chay, cỗ mặn, có hương hoa phẩm oản, phảng phất hương trầm, nơi đền phủ cũng như bàn thờ gia tiên trong mỗi gia đình. Đó chính là gia phong lễ nghĩa của người Việt. Nhìn vào đó mà sống đúng đạo làm người, sống có đạo đức , di sản ông cha không yêu thì thôi đừng đối xử cay đắng và giẫm đạp hỡi tất cả các nghệ sĩ đương đại.
Đền Vũ Thạch, Bà Triệu, Hà Nội.

Ngày xưa mâm xe lồng bàn để đựng xôi như này!
Giờ các làng không còn nên phải dùng trõ xôi bằng đồng và lồng bàn bằng nhựa.Những đồ dùng tế tự này rất quan trọng để bầy bàn thờ và đặc biệt ngày làng có hội nhìn ngắm cảm thấy rất linh thiêng và đẹp.

Bàn thờ gian giữa Đình So, Xứ Đoài
Ảnh : Hiếu Trần


Bàn thờ trong nhà vườn An Viên, Xứ Huế.

Nhà cụ Quan đốc học Đỗ Doãn Chính, bàn thờ khiêm nhường vậy thôi !
Cụ Chính không chỉ là một vị quan mà còn là một nhà nho, một thầy đồ nổi tiếng khắp nơi. Tên của cụ cũng được khắc trên văn bia Quốc Tử Giám.Quý là mấy trăm năm tồn tại giữ gìn được như này.
Nhiều bác làm sơn son thiếp vàng bàn thờ tổ tiên bằng ngai, đồ thờ tự, câu đối cuốn thư cổ của đình chùa mua kê vào nhìn không xứng. “ Y phục xứng kỳ đức” các cụ dậy như vậy !


Bàn thờ nhà bánh cốm Nguyên Ninh 11 Hàng than.
Ngôi nhà này giữ nguyên kiến trúc và nội thất bao đời nay thật đáng quý !

Trưng bày ban thờ đăng đối.



Bàn thờ trong Văn miếu

Một bộ bàn thờ Thời Lê Trung Hưng


Bàn thờ xưa ( ảnh sưu tầm )

Dưỡng Tâm Am
Chữ am vẽ người con gái đội ngôi nhà !
“Am” nghĩa rất rộng , là cái chùa, cái đền, cái miếu, cái nhà nhỏ, nhà nho rất khiêm tốn, ý của cụ muốn nhắn con cháu đời sau mãi mãi giữ được nề nếp gia phong.
Bàn thờ nhà cổ Đường Lâm.

Bàn thờ nhà cụ Quan ở Làng cổ Đường Lâm bầy theo lối cổ Hương án, Thực án, Ngự án.

Bàn thờ nhà cụ Quan ở Làng cổ Đường Lâm bầy theo lối cổ Hương án, Thực án, Ngự án.

Nguồn Truong Viet Anh


BAN THỜ ĐỨC HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG Ở LÀNG GIÀN TRUNG KÍNH HẠ
Trần Minh Hải, tự truyện
Năm 1958 chúng tôi học lớp Vỡ lòng tại 5 gian sau hậu cung đình Trung Kính hạ, giờ ra chơi nô đùa dưới hàng cây nhãn cổ thụ sau Đình, hay nghe tiếng mõ chuông và mùi trầm hương thơm toả ra từ ba gian Điện thờ của bác Nguyễn Đình Cam, lấp ló sau hàng rảo găng duối ken đặc, chó gà không qua nổi. Cứ nhớ vẻ âm u linh thiêng tại khu nhà này. Thủ nhang đầu tiên là ông Đồng (bố bác Trưởng Lãng và bác hai Cam) kế tiếp là bà Thè (mẹ chú hai Thọ và cô Lan Tại). Tôi nhẩm tính bộ ban thờ, các đồ tế khí dễ tuổi đời dư trăm năm có lẻ, vì bây giờ anh Thiện con bác Cam 78 tuổi làm thủ nhang (vợ anh Thiện là chị Đỗ Minh Thinh người Láng thượng về làm dâu làng ta 1970). Anh Thiện được trẻ con chúng tôi quý vì những năm 1963-1965 hay dẫn lũ trẻ con chúng tôi ra bãi chiếu bóng Khương thượng xem phim, giá vé 5 xu, về qua chùa Bà âm u (nghĩa trang người tàu năm 1970 vẫn còn, nay la ngã tư đường Láng, Láng hạ, Lê Văn Lương) doạ có ma làm bọn tôi sợ chạy chí chết. Anh Thiện đi bộ đội 1965-1969 rồi về làm Lão nông tri điền, kinh tế khá giả lắm. Tôi còn nhớ ba gian điện thờ xưa, nằm sau cái ao của bác hai Ngát, cách sau Đình hàng rào găng duối ken đặc, ngõ vào nhà ám u dưới các gốc nhãn cổ thụ. Còn nhớ nội thất điện thờ ám khói đèn nhang : gian bên trái thờ Cô, gian bên phải thờ Tổ, gian chính giữa thờ ngai, tượng Đức Thánh Trần, hai ban quan Văn Võ hầu đức Ngài và tượng Hoài âm Hầu Trần Quốc Toản.
Làng Giàn có nhiều nhà cổ và có nhiều ban thờ Tổ tiên hàng trăm năm, nguyên vẹn hoành phi, câu đối, cửa võng và các đồ tế khí. Tôi đã chụp và đăng bài viết lên các trang nhóm MXH. Nhưng đây là địa chỉ duy nhất (số 1 ngách 43/98 phố Trung Kính) thờ Đức Thánh Trần, một trong các vị Thánh bất tử của dân tộc Việt nam ta.
(Xin trân trọng giới thiệu vài bức ảnh chụp 25/7/2020)


Bàn thờ tổ tiên – đôi điều nhân nghĩa
Đinh Hồng Cường – Nhà nghiên cứu văn hoá.
Cứ mỗi dịp Tết đến, mừng tân gia, người Việt, không kể trong nước và ngoài nước, đều trang hoàng nhà cửa, sắm sửa mọi vật dụng cần thiết và lau chùi dọn dẹp bàn thờ tinh tươm và ấm cúng để dâng lên Tổ tiên tấm lòng thơm thảo của con cháu trong nhà.
Tục thờ cúng Tổ tiên có từ khởi thủy và biến thiên theo thời gian, phong tục Bắc – Nam cũng khác, mỗi nhà mỗi cảnh. Nhà thì có một bàn thờ chung, gộp cả Bụt (Phật), thánh thần, quan thần linh Táo quân, thổ địa, gia tiên vào chung một lư hương to. Nhà thì có tới 3 lư hương, được bài trí ngang hàng, bên trái (từ ngoài nhìn vào) là lư hương thờ ông hoàng, ông mãnh, bà Tổ cô, bên phải thờ gia tiên nhiều đời, lư ở giữa thờ công đồng các vị thần linh, thổ công thổ địa. Nhà thì rạch ròi phải có đủ 3 bàn thờ: Một bàn thờ Bụt, một bàn thờ gia tiên, một bàn thờ thần tài để riêng, gần cửa để đón phúc – lộc – thọ vô nhà.
Chuyện đúng sai miễn bàn vì người Việt thờ đa thần, tùy theo tâm thức mỗi người, tùy gia cảnh và tâm lý đám đông nên cũng có sự khác biệt ít nhiều, nhưng việc thờ cúng Tổ tiên luôn được chú trọng để tâm hàng đầu. Tuần Rằm mùng Một nhất khoát phải có đồ lễ, mặn nhạt đều có đủ, thành kính dâng lên anh linh những người đã khuất.
Sẽ có nhiều người hỏi, kích cỡ bàn thờ to nhỏ thế nào, cao thấp ra làm sao thì phù hợp? Xin nói trước, ở đây không phải chỗ cho việc xem bói toán. Lấy thước Lỗ ban đo cao thấp rộng dài chỉ là giải pháp trấn an gia chủ. Cốt lõi của sự thờ cúng “Tiên tổ” không nằm ở hình thức mà nằm ở Tâm hiếu đạo của con cháu đời đời.
Hài hòa là điều đáng phải bàn. Người Việt ta vốn ưa sự hòa, nào là: “Gia hòa vạn sự hưng”, “trời đất giao hòa”, “thiên – địa – nhân hòa hợp”…Vậy nên, mua sắm, bày biện trên bàn thờ gia tiên phải phù hợp với không gian ngôi nhà của mình, đừng to quá mà kệch cỡm, đừng nhỏ quá dẫn đến úi xùi. Giờ nhiều nhà có điều kiện, gia chủ thừa tiền trang hoàng nơi thờ tự thật sự hoành tráng. Họ có thể khoe mẽ và hãnh tiến với thế gian chứ thực tình, chỉ dăm ba câu trò chuyện biết ngay nhân vật này đang cố học giả làm sang, chẳng hiểu gì về lễ nghĩa.
Sự linh thiêng và cách biểu đạt giữa hai cõi giới hữu hình và vô hình dường như không có mấy điểm chung.
Người đã khuất, gọi chung là Tiên tổ khi đã thác thân, chỉ tồn tại dưới dạng thể sóng, vi tế nhưng nhạy cảm vô cùng. Linh hồn (hương linh, chân linh…) thanh nhẹ của họ chỉ hợp với sự thanh khiết, nhẹ nhàng và ứng với những giá trị đạo đức, nhân nghĩa ngàn đời của Tiên tổ.
Họ không còn thân xác để thọ dụng những đồ tế lễ mà con cháu bày vẽ dâng cúng nhưng họ hoàn toàn có thể thị hiện chứng tâm cho tấm lòng thơm thảo hoặc trách phạt con cháu nếu họ vô lễ, làm bậy. Tần sóng năng lượng thanh nhẹ thích ứng với mùi dịu êm của hương thơm tỏa ra từ thanh bông hoa quả và mùi hương trầm (thảo mộc) tự nhiên khi con cháu thắp lên.
Tiên tổ coi trọng giá trị thuộc về đạo đức, tinh thần trong khi người trần lại đặt nặng mặt vật chất, hình thức.
Tiên tổ coi trọng gia hòa, đoàn kết nội bộ trong khi người trần gian lại xem trọng tiền tài, địa vị, có chỗ anh em còn tranh giành nhà cửa, đùn đẩy trách nhiệm thờ cúng, chém giết lẫn nhau, đối xử với cha mẹ chẳng khác người dưng nước lã. Ấy vậy mà khi bố mẹ mình chết đi thì họ khóc lấy khóc để, cỗ bàn thừa mứa.
Nên biết, mâm cỗ đầy không nói cho ta biết người con ấy đã thực sự thành tâm hay chưa.
Tâm linh được hiểu một cách vắn tắt là nếu tâm người chủ nhang thực lòng thành kính hướng đến Tổ tiên thì sẽ được linh ứng (cầu được ước thấy nhưng chỉ cầu được Đạo thôi).Có người lại hỏi, vậy phải đặt bàn thờ ở chỗ nào trong nhà cho phù hợp? Đây là câu hỏi thú vị nhưng thực tiễn cũng dở khóc dở cười.
Trong những ngôi nhà truyền thống xưa kia (đình, chùa, miếu, đền, nhà ba gian, năm gian hai chái…), bàn thờ luôn hiện diện ở vị trí trang trọng, cao ráo và sạch sẽ nhất – vị trí giữa nhà. Đó là linh hồn của ngôi nhà và cũng là nơi trú ngụ của cõi giới thiêng liêng. Ngày nay đã khác xưa nhiều. Đất chật, người đông, bàn thờ thường được bài trí ở tầng cao nhất vì phần đông cho rằng đó là nơi cao ráo, sạch sẽ, ít ồn ào lại kín đáo. Kể ra cũng chẳng thể trách được vì thời thế khác rồi, đất làm gì có mà bày vẽ. Nhưng nực cười ở chỗ nhận thức của người đời đã bị méo mó đi nhiều.
Xưa kia, cứ hễ con cháu đi đâu về, mua đồng quà tấm bánh thì việc đầu tiên họ dâng lên bàn thờ Tiên tổ sau đó mới thụ lộc. Hay như khách đến chơi nhà, nếu có mang theo quà biếu, họ cũng làm một việc Lễ nghĩa là dâng món quà ấy lên bàn thờ gia tiên để các cụ nhà mình chứng tâm. Nay họ quy ước ngầm là chỉ dâng đồ thờ cúng vào ngày Rằm, mùng Một âm lịch, thảng hoặc họ mới bao sái bàn thờ và dâng hương, vì bàn thờ được đặt lên vị trí cao nhất trong nhà, đi lại bất tiện lắm. Và đương nhiên, hương lạnh khói tàn là điều dễ hiểu.
Theo truyền thống, nơi thờ cúng linh thiêng cũng là nơi gia chủ kê chiếc phản vuông vức, hoặc bộ tràng kỷ để ngồi tiếp khách, nơi để bày mâm cơm cả nhà cùng ăn và cũng chính từ nơi đây, những câu chuyện nhân nghĩa, gia huấn ca – những lời răn dạy của người cha người mẹ, người ông người bà với thế hệ con cái, những điều tử tế được thốt ra từ những miệng ngọc miệng hoa trước sự chứng giám của Tổ tiên và có lẽ vì sự linh thiêng của bàn thờ Việt mà con cháu ghét sự giả dối, sợ những thói hư tật xấu, không dám ăn cắp, gian lận của ai. Họ sống thật với lòng mình.
Kính sợ Tổ tiên là bài học đầu tiên con cháu thuộc nằm lòng.
Dâng nén hương lên bàn thờ Tổ tiên để nhớ về nguồn cội, để cầu xin sự bình an, chút hồng phúc từ người xưa. Nhưng cũng là lúc được nhắc mình, được soi sáng tâm trí để không bị cuốn đi bởi những nhiễu nhương của thời cuộc, những tham vọng của bản thân mà sống nhân nghĩa, chính trực, không đi ngược lại truyền thống, duy trì được gia phong nền nếp, đóng góp cho xã hội tốt đẹp, tiếp nối mạch nguồn tự xa xưa cho tới mai sau.
Dâng hương lên bàn thờ tổ tiên để tưởng nhớ nguồn cội, hiểu đạo lý, lễ nghi.
Ảnh: Từ Internet.
Sưu tầm.


Giá gương hay còn gọi là một loại đồ thờ phổ biến trên bàn thờ của người Việt xưa . Ngoài nhà con trưởng thờ cỗ ngai hay ỷ , trên đặt các cỗ thần chủ( bài vị của tổ tiên ) con thứ không có tư cách thờ chính nên thờ vọng bằng một chiếc giá gương đặt ở vị trí cao nhất trên bàn thờ tượng trưng cho các đời tổ tiên.

Nguồn: Sưu tầm