Đền Thượng Bồng Lai

LONG ĐẦU SƠN – NGỌN NÚI CỦA NHỮNG HUYỀN TÍCH “ĐỀN THƯỢNG BỒNG LAI VÀ SỰ HIỂN LINH CỦA TIÊN THÁNH”

“Cảnh Thiên Thai du dương tiên nhạc
Chốn Bồng Lai hạc vũ oanh ca
Cao Phong đã dậy bảo tòa
Có Cô Đôi Thượng gần xa tiếng đồn”

Ngôi đền Bồng Lai nằm dưới chân núi Đầu rồng, thờ Đệ Nhị Thượng ngàn Tiên nương (tức Cô Đôi Thượng Sơn Trang) cùng chư tiên thánh Tứ phủ. Theo các tài liệu sử học và các bản thần tích, thần phả được lưu giữ, đền Bồng Lai được xây dựng vào năm thứ hai đời vua Thành Thái. Tuy nhiên do những biến thiên của lịch sử ngôi đền đã bị hư hỏng, đền Bồng Lai hiện nay được tu sửa trên nền móng của ngôi đền cũ với kiến trúc rộng lớn và khang trang hơn.

Theo những HUYỀN TÍCH được người dân lưu truyền đến ngày nay, thuở xa xưa có hai vợ chồng họ Hà ở Ninh Bình hiếm muộn nên đã lập đàn cầu tự và hạ sinh được một cô con gái rất xinh đẹp. Khi người con lên 4 tuổi thì người cha được cử làm Lang Mường trên vùng núi Hòa Bình nên cả gia đình đã chuyển tới đây sinh sống. Đây là một vùng đất khô cằn, hạn hán, thiếu nước quanh năm. Nơi này có một ngọn nui cao phân chia con suối, người dân nơi này gọi là suối Thần. Năm 12 tuổi hai mẹ con cô gái họ Hà cùng những người dân bản xứ đi lấy nước bên suối, khi trở về gặp một bà cụ có dáng vẻ tiều tụy xin nước. Người dân bản làm ngơ trước tình cảnh của bà cụ riêng chỉ có cô gái cúi xuống đưa nước cho bà cụ uống. Uống xong, bà lão bèn biến thành một bà tiên rồi tự xưng mình là Cao Sơn Thánh Nàng (tức Chúa Bà Thượng Ngàn diệu tín thiền sư chúa mường )chuyên cai quản các vùng rừng núi. Sau đó bà lão rút chiếc gậy thần của mình rồi chọc hai lần chân dãy núi. Những dòng nước mát trong lành từ trong nguồn chảy ra giúp người dân trong vùng từ đó trở đi thoát khỏi tình trạng hạn hán. Sau này người ta gọi chỗ Bà Chúa Thượng Ngàn chọc gậy xuống là “mắt rồng” dãy núi cao được gọi là dãy núi “Đầu Rồng”. Rồi bà liền phong cho cô gái tốt bụng họ Hà là “Sơn Tinh Công Chúa” và theo bà giúp dân. Nhân dân trong vùng biết ơn công đức cửa Bà lập đền thờ Bà trong hang động và đặt tên là Động Thiên Thai và lập một ngôi đền nhỏ dưới chân núi thờ Cô Sơn Tinh. Đó là ngôi đền Bồng Lai ngày nay. Hằng năm cứ đén ngày mùng 2 tháng 2 âm lịch dân chúng trong vùng long trọng tổ chứ lễ rước nước tại đền Bồng lai để tưởng nhớ đến công ơn của bà Chúa Thượng Ngàn và Cô Sơn Tinh. Trong dãy núi có nhiều hang động đẹp với cá thên Hoa Sơn thạch động, động Không Đáy, Phong Sơn động, Nhãn Long sơn động, động Thanh Thủy và Hang Nước. Các hang động được phân bố khá đều trong dãy núi, khoảng cách giữa mỗi động chỉ chừng vài trăm mét và được hình thành nhờ vào hiện tượng phong hóa đặc trưng của miền núi đá vôi bị nước chảy xói mòn. Trái ngược với cái nắng chang chang của mùa hè, cửa của những hang động này tỏa ra một lượng không khí mát lạnh với nhiệt độ trung bình dao động từ 17 – 19 độ C như thể không khí của chốn thiên thai.

Ai ơi có đến Mường Thàng
Đất Cao Phong đó muôn vàn yêu thương
Ngân nga câu ví đất Mường
Tiếng cồng rộn rã vấn vương bao người…

Cao Phong là một vùng đất cổ giàu truyền thống với tên gọi xưa là Mường Thàng. Là một trong bốn mường lớn, giàu có và trù phú bậc nhất của Hòa Bình “Nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động”. Trong suốt chiều dài lịch sử, cư dân miền đất này đã sáng tạo lên những di sản văn hóa vừa phong phú, vừa đa dạng và đặc sắc.

Những di sản văn hóa đó được chắt lọc và kết tinh từ sự sáng tạo, trí tuệ của biết bao thế hệ người con đất Mường. Bên cạnh đó Cao Phong còn được thiên nhiên ưu đãi ban tặng cho một hệ sinh thái phong phú với nhiều hệ động thực vật đặc hữu, hệ thống sông suối, hồ đập, hang động dày đặc, khí hậu ôn hòa mát mẻ. Nhờ đó Cao Phong trở thành một mảnh đất có nhiều danh thắng đẹp chứa đựng nhiều huyền tích, huyền thoại. Trong số những kì quan trên mảnh đất Cao Phong, người ta không thể không nhắc tới “quần thể hang động núi Đầu Rồng”, tại khu III, Thị trấn Cao Phong đã được đón bằng Di tích cấp Quốc gia từ năm 2013.

“Chúng ta có thể nhận thấy rằng vị trí của Cao Phong nằm trong một khung cảnh địa chất, địa mạo khá đặc biệt. Khu vực núi Đầu rồng nói riêng cũng như hệ thống khối Bazan miền đá vôi khu vực miền Bắc nói chung được hình thành do sự cọ sát các thành tảng địa chất lớn. Và nếu lấy khối Kim Bôi làm điểm chính giữa thì có thể thấy rằng Chùa Hương Chùa Tiên chính là nửa bên kia đối xứng với hang động núi Đầu Rồng. Với khá nhiều đặc điểm đặc biệt về địa chất địa mạo đã tạo nên một dáng vẻ rất riêng cho khu vực Cao Phong”- Tiến sĩ Nguyễn Việt_Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á Vẻ đẹp tiềm ẩn và sự linh thiêng của dãy núi đã cuốn hút nhà thơ Trịnh Trọng Đắc khiến ông phải thốt lên rằng : “Đúng là có một không hai_Đi vào mới biết chẳng sai chút nào” Nơi đây được ông ví như tiên cảnh trong những lời thơ của mình. Cho đến nay chưa tìm thấy một nguồn sử liệu nào có thể xác định chính xác niên đại và lịch sử hình thành của dãy núi Đầu Rồng. Nhưng đối với người dân Cao Phong thì dãy núi đầu rồng giữ một vị trí đặc biệt thiêng liêng trong tâm thức họ. Đây là một ngọn núi có hình dáng trải dài như con rồng khổng lồ đang phủ phục. Tạo nên bức từng thành trấn giữ phía đông nam cho thị trấn Cao Phong. Không hùng vĩ như dãy núi Hoàng Liên Sơn hay Sông Mã của miền Tây Bắc nhưng dãy núi đầu rồng có vẻ đẹp nguyên sơ, ẩn chứa trong lòng những huyền thoại và bí ẩn thu hút bao du khách đến khám phá. Trong quần thể dãy núi đầu rồng bao gồm nhiều điểm di tích về thắng cảnh cũng như tâm linh mà du khách đến đây cũng không thể bỏ qua

Những hang động trong dãy núi Đầu Rồng sở hữu một vẻ đẹp kì bí tạo nên những tác phẩm miệt mài và đầy ngẫu hứng của tạo hóa. Men theo những triền núi đá treo leo dẫn đến những hang động, nhiều người sẽ tự hỏi đây có thực là ở chốn trần gian. Bước sâu vào trong du khách như lạc vào những vườn hoa đá, những bông hoa trắng tinh mọc trên cột đá tưng bừng sắc mầu. Nào là hoa bông trăm, hoa lộc vừng kết trùm lung linh và còn rất nhiều hoa đá để các du khách suy tưởng đặt tên. Điểm đặc biệt trong các hang động là chúng ta sẽ bắt gặp muôn vàn những viên đá cuội. Theo những nghiên cứu gần đây, những viên đá cuội đó chứng tỏ trước đây nơi này từng xuất hiện dòng chảy của những con sông. Được hình thành tự nhiên và không có bàn tay sắp đặt của con người, nhưng những nhũ đá trong hang động khiến chúng ta liên tưởng đên những truyền thuyết hay trong tín ngưỡng văn háo của người Mường. Cách Hoa Sơn thạch động trừng 100m là động Không Đáy. Có tên gọi như vậy vì trong động có một giếng sâu hun hút miệng rộng khoảng 7m trong khắp vòm động là vô vàn thạch nhũ từ vòm trần rủ xuống, từ vách đua ra, từ dưới mọc lên với nhiều hình thù khác lạ như: bầu sữa, áo lục đào, phật bà quan âm, chúa thượng ngàn,..Không gian ở đây tĩnh mịch, mát lạm, hư hư thực thực khiến mọi người đều mê mẩnNằm ở lưng chừng núi, Phong Sơn động là động cao nhất. Nét nổi bật của Phong Sơn động là bàn tay tạo hóa đã kiến tạo nên các chuống đá mà khi gõ vào vang lên những bản nhạc như tiếng chiêng của đồng bào Mường. Ai cũng thể ngồi hàng giờ để bình tâm tĩnh trí trò chuyện với đá để khi ra về không khỏi luyến tiếc bâng khuâng Tạo hóa đã ban tặng cho mảnh đất Cao Phong một món quà tuyệt mĩ. Con người nơi đây đã khiến nó trở nên mặn mà hơn bởi chính sự nhiệt tình hiếu khách. Ắt hẳn ai đó đã một lần đặt chân đến nơi này thì vẻ đẹp kì diệu của nó cùng những câu chuyện huyền thoại sẽ còn mãi trong tâm thức!

Sưu tầm