Chùa Mía Và Những Pho Tượng Cổ Đẹp Nhất Việt Nam

Chùa Mía (còn gọi là Sùng Nghiêm tự) là một ngôi chùa thuộc Phật giáo Bắc truyền tọa lạc ở xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Hà Nội. Là một ngôi chùa thuộc Phật giáo Bắc truyền. Ngày xưa, vùng này là Cam Giá, tên Nôm là Mía, nên chùa này được quen gọi là chùa Mía. Chùa Mía nằm trên đỉnh quả đồi đá ong nhỏ, bằng phẳng (rộng chừng 1ha, hướng nam), nằm ngay đầu làng cổ Đường Lâm. Chùa được xem là ngôi chùa lưu giữ nhiều tượng nghệ thuật nhất Việt Nam (287 bức tượng).

Sử sách còn ghi lại chùa được khởi dựng từ xa xưa. Năm 1632, Phi tần trong phủ chúa Trịnh Tráng là Ngô Thị Ngọc Diệu thấy miếu bị hoang phế nên đã cùng gia đình và người dân các làng thuộc tổng Cam Giá (tức Tổng Mía) cùng nhau tôn tạo lại. Phi tần Ngọc Diệu vốn là người làng Nam Nguyễn (Nam An) trong Tổng Mía, nên được người mến mộ gọi là “Bà Chúa Mía” và tạc tượng đưa vào thờ ở chùa và còn có đền thờ riêng. Về sau chùa được trùng tu nhiều lần song đến nay quy mô tôn tạo thời Bà chúa Mía dường như vẫn được bảo tồn nguyên vẹn.

Chùa Mía

Chùa Mía được xây dựng từ xa xưa do đó đến thế kỷ XVII, Chùa bị hoang phế, hư hỏng nặng. Năm 1632, cung phi Nguyễn Thị Ngọc Dong là phi tần trong phủ Trịnh Tráng (1623 – 1657) đã đứng lên xây dựng và khuyến mộ thiện nam, tín nữ các làng Đông Sàng, Cam Thịnh, Mông Phụ…thuộc tổng Cam Giá (tức tổng Mía) cùng nhau tôn tạo lại.
Nhân dân trong vùng mến mộ uy đức của bà, đã tạc tượng đem thờ ở chùa. Người dân nơi đây tôn sùng bà là “Bà Chúa Mía”. Chùa được tu bổ nhiều lần, nhưng đến nay quy mô tôn tạo thời Bà Chúa Mía vẫn được bảo tổn nguyên vẹn. Các tòa như: Tam Quan, Chính Điện, Thượng Điện, nhà Tổ, hành lang san sát nối kề, trong ngoài bao bọc, ngang dọc đan xen, tạo dáng thành hình chữ Mục.

Tượng bà chúa Mía ở chùa Sùng Nghiêm – Sơn Tây (Hình minh họa )

Điểm đặc biệt ở nơi đây là một hệ thống tượng Phật không chỉ đặc sắc về hình dáng mà còn phong phú về số lượng. Ở đây có đến 287 pho tượng thờ, trong đó có 174 tượng bằng đất nung sơn son thếp vàng, 107 tượng mộc và sáu pho tượng bằng đồng. Từ cử chỉ của ngón tay đến cách nhìn của khóe mắt, đều cho khách viếng thăm thấy được nét độc đáo phi phàm nhưng đầy từ bi hỉ xả.

  Hàng tượng La Hán  

Những pho tượng nổi tiếng là tác phẩm điêu khắc sinh động như: tượng Tuyết Sơn, tượng Di Lặc, tượng Bát Bộ Kim Cương… Tượng Tuyết Sơn cao 0,76m, không to lớn và nổi tiếng như tượng Tuyết Sơn ở chùa Tây Phương, nhưng cũng được điêu khắc, chạm trổ rất tinh xảo. Tám pho tượng làm bằng đất nung ở tòa thượng điện lại đặc biệt nổi bật với hình khối, bố cục vững chắc, thân hình khỏe khoắn, hài hòa, thể hiện con mắt và bàn tay tinh xảo của những nghệ nhân xưa.

Tượng Tuyết Sơn ở hậu đường chùa Mía

 

Tượng Kim Cương ngoài cửa động Phật ở Chùa Mía, Đường Lâm, Sơn Tây, HN

 

Không chỉ có nhiều pho tượng Phật nghệ thuật, chùa Mía còn mang theo suốt quá trình lịch sử những hiện vật giá trị. Tầng trên Tam quan là chiếc chuông lớn đúc từ năm Cảnh Hưng thứ 6 (1745) và chiếc khánh đồng đúc năm Thiệu Trị thứ 6 (1846). Tiếp đến là tòa tháp “Cửu Phẩm Liên Hoa”. Tòa tháp này được xây dựng để thờ vọng Xá lị đức phật. Bên cạnh đó, ngọn tháp cũng được những người xây dựng gửi gắm ước muốn được gìn giữ, phát triển nét văn hóa của làng quê.

Cổng Tam Quan Chùa Mía

Cấu trúc chùa Mía gồm các tòa tam quan, chính điện, thượng điện, nhà tổ, hành lang san sát, nối kề nhau theo hình chữ Mục. Bước qua cổng Tam quan, nhìn sang bên phải, du khách sẽ nhìn thấy cây đa cổ, gốc to khít vòng tay mấy người ôm, rễ cây rắn chắc nổi lên trên mặt đất. Đối đỉnh với ngọn đa già là tòa bảo tháp cử phẩm Liên hoa. Tòa tháp này mới được xây dựng để thờ vọng Xá lợi Phật. Đây cũng là ngọn Tháp bút, Kính thiên, được coi là trấn giữ cho mạch âm của làng quê được an lành và phát triển. Đi vào bên trong là khu nội điện gồm tiền đường, đại hùng, bảo điện, thượng điện được cấu trúc theo kiểu “Nội công ngoại quốc” rất bề thế.

 

Tòa tháp “Cửu phẩm Liên hoa” là một trong những nét độc đáo của chùa Mía

 

Nổi bật nhất trong chùa Mía là tượng Quan Âm Tống Tử (cao 0,76m), thường được gọi là tượng Bà Thị Kính. Tượng này diễn tả một người phụ nữ thùy mị, có duyên, vẻ mặt hơi buồn nhưng rất hiền từ nhân hậu, ẵm một đứa bé bụ bẫm kháu khỉnh. Đường nét chạm khắc mềm mại, trau truốt.

Tượng Quan Âm và Phật nhập diệt ở chùa Mía.

 

Với những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc độc đáo, với quy mô bề thế và đẹp, chùa Mía đã được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật.